ความเป็นมา

พื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ หรือภาคอีสาน เป็น 1 ใน 3 ของพื้นที่ประเทศไทย แม้จะมีการพัฒนาแหล่งน้ำในลุ่มน้ำต่าง ๆ มาอย่างต่อเนื่องในอดีตจนถึงปัจจุบัน แต่ยังไม่สามารถแก้ไขปัญหาการขาดแคลนน้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพ ปัจจุบันยังคงมีพื้นที่เกษตรที่ใช้น้ำฝนซึ่งเหมาะสมในการพัฒนาเป็นพื้นที่ชลประทานได้อีกเกือบ 50 ล้านไร่ แนวคิดการใช้น้ำจากแม่น้ำโขงเพื่อแก้ปัญหาน้ำในภาคอีสาน

พ.ศ. 2503
เริ่มมีการศึกษา

โดยองค์การเพื่อการพัฒนาระหว่างประเทศของสหรัฐอเมริกา (USAID) อย่างไรก็ตาม โครงการต้องหยุดชะงักเนื่องจากมีผลกระทบหลายด้าน

พ.ศ. 2535
กรมพัฒนาและส่งเสริมพลังงาน

ได้ศึกษาความเหมาะสมของโครงการโขง-ชี-มูล โดยเสนอแนวคิดการสูบน้ำจากแม่น้ำโขงเข้ามาใช้ในพื้นที่ภาคอีสาน ควบคู่กับการก่อสร้างฝายในแม่น้ำชีและแม่น้ำมูล แต่การดำเนินงานสามารถทำได้เพียงในส่วนของการก่อสร้างฝายเท่านั้น

พ.ศ. 2548
มูลนิธิน้ำและคุณภาพชีวิต

ได้เสนอแนวคิดใหม่ในการผันน้ำจากแม่น้ำโขงโดยอาศัยแรงโน้มถ่วง ซึ่งกรมชลประทานได้นำไปต่อยอด

พ.ศ. 2549–2551
ได้ดำเนินการศึกษาความเป็นไปได้เบื้องต้น

ของโครงการ (Pre-Feasibility Study)

พ.ศ. 2552–2555
ได้มีการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA)

ศึกษาความเหมาะสม (FS) และศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ (EHIA) ต่อเนื่องกัน

พ.ศ. 2559–2560
กรมชลประทานได้ศึกษารูปแบบการพัฒนา

ของภาพรวมการพัฒนาโครงการเต็มศักยภาพ โดยศึกษาเพิ่มเติมจากการศึกษาความเหมาะสมเดิม (2555) ในรายละเอียดที่สำคัญรวมทั้งพิจารณาทางเลือกในการพัฒนาระยะที่ 1 ซึ่งประกอบด้วยหัวงานอุโมงค์ส่งน้ำ 1 แถว และระบบส่งน้ำในพื้นที่ชลประทานจำนวน 1.73 ล้านไร่ ครอบคลุมพื้นที่ 27 อำเภอ ใน 7 จังหวัด ได้แก่ เลย หนองบัวลำภู อุดรธานี หนองคาย ขอนแก่น ชัยภูมิ และกาฬสินธุ์ ดังแสดงในรูป ผลการศึกษาสรุปว่า โครงการฯ ใช้ประโยชน์จากภูมิประเทศที่เป็นพื้นที่สูง โดยผันน้ำจากแม่น้ำโขงที่บริเวณปากแม่น้ำเลย อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย ซึ่งเป็นจุดสูงสุดของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ไหลผ่านอุโมงค์ผันน้ำและคลองลำเลียงน้ำ โดยอาศัยแรงโน้มถ่วงไปยังพื้นที่เกษตรกรรมในลุ่มน้ำโขงอีสานและลุ่มน้ำชี การผันน้ำข้ามลุ่มน้ำหลักเช่นนี้ จัดอยู่ในประเภทโครงการที่ต้องจัดทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม ตามประกาศของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

พ.ศ. 2561–2563
กรมชลประทานได้ศึกษารูปแบบการพัฒนา

สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) ได้จัดทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) สำหรับหัวงานแนวผันน้ำระยะที่ 1 (ช่วงปากแม่น้ำเลย – เขื่อนอุบลรัตน์) ซึ่งได้ส่งให้สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) เสนอให้คณะกรรมการผู้ชำนาญการพิจารณาโครงการพัฒนาแหล่งน้ำ (คชก.) พิจารณาแล้ว จำนวน 3 ครั้ง โดยครั้งล่าสุดเมื่อวันที่ 29 มีนาคม 2567 ผลการพิจารณาดังกล่าว คชก. มีมติให้สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติปรับปรุง แก้ไขและเพิ่มเติมข้อมูลในรายงานฯ ปัจจุบันโครงการอยู่ระหว่างจัดทำรายงานชี้แจงเพิ่มเติมครั้งที่ 4 เพื่อเสนอให้ คชก. พิจารณาต่อไป

29 มีนาคม 2567
ผลการพิจารณาดังกล่าว คชก.

มีมติให้สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติปรับปรุง แก้ไขและเพิ่มเติมข้อมูลในรายงานฯ ปัจจุบันโครงการอยู่ระหว่างจัดทำรายงานชี้แจงเพิ่มเติมครั้งที่ 4 เพื่อเสนอให้ คชก. พิจารณาต่อไป

เพื่อเป็นการเตรียมความพร้อมในขั้นตอนถัดไป กรมชลประทานจึงได้ว่าจ้างกลุ่มบริษัทที่ปรึกษา “กิจการร่วมค้า PPWF JV” ซึ่งประกอบด้วย บริษัท ปัญญา คอนซัลแตนท์ จำกัด บริษัท พี แอนด์ ซี แมเนจเมนท์ จำกัด บริษัท วิศวชาญ 2002 จำกัด และบริษัท ฟรอนเทียร์ เอ็นจิเนียริ่ง คอนซัลแทนท์ส จำกัด ดำเนินการสำรวจ ออกแบบ โครงการบริหารจัดการน้ำโขง ชี มูล โดยแรงโน้มถ่วง ระยะที่ 1 (หัวงานแนวผันน้ำ) จังหวัดเลย

ที่มา: รายงานการศึกษาความเหมาะสมโครงการบริหารจัดการน้ำ โขง เลย ชี มูล โดยแรงโน้มถ่วง : การพัฒนาระยะที่ 1 (กรมชลประทาน, เมษายน 2560)
พื้นที่โครงการบริหารจัดการน้ำ โขง เลย ชี มูล โดยแรงโน้มถ่วง : การพัฒนาระยะที่ 1
Scroll to Top